Η Σωζόπολη παρουσιάζεται συνήθως ως παραθαλάσσια πόλη με μια όμορφη παλιά συνοικία. Αυτό την αδικεί. Σε αυτή τη μικρή βραχώδη χερσόνησο ζουν άνθρωποι εδώ και χιλιάδες χρόνια, και η πόλη άλλαξε όνομα, γλώσσα και κυρίαρχους περισσότερες από μία φορές. Αν ξέρετε λίγη από αυτή την ιστορία, ο περίπατος στην Παλιά Πόλη γίνεται κάτι άλλο.
Πριν από τους Έλληνες
Τα αρχαιότερα ίχνη βρίσκονται κάτω από το νερό. Έρευνες στο λιμάνι έφεραν στο φως κατάλοιπα κατοικιών, κεραμική και εργαλεία από πέτρα και κόκαλο της Εποχής του Χαλκού. Λίθινες άγκυρες που ανασύρθηκαν από τον κόλπο δείχνουν ότι πλοία έπιαναν εδώ πολύ πριν ο τόπος αποκτήσει ελληνικό όνομα.
Απολλωνία, η πόλη του Απόλλωνα
Τον 7ο αιώνα π.Χ. (η παραδοσιακή χρονολογία είναι γύρω στο 610 π.Χ.) άποικοι από τη Μίλητο ίδρυσαν μια πόλη στη χερσόνησο. Αρχικά ονομάστηκε Άνθεια και σύντομα Απολλωνία, από τον προστάτη θεό της. Μεταγενέστεροι συγγραφείς πρόσθεσαν το «Ποντική», για να την ξεχωρίζουν από τις άλλες Απολλωνίες του ελληνικού κόσμου. Η πόλη πλούτισε από το εμπόριο ανάμεσα στη θρακική ενδοχώρα και το Αιγαίο. Έμβλημά της ήταν η άγκυρα, που εμφανίζεται στα νομίσματά της από τον 6ο αιώνα π.Χ.
Το πιο ξακουστό της απόκτημα ήταν ένα χάλκινο άγαλμα του Απόλλωνα, έργο του γλύπτη Καλάμιδος, ύψους περίπου 13 μέτρων, που στήθηκε τον 5ο αιώνα π.Χ. Το 72 π.Χ. ο Ρωμαίος στρατηγός Μάρκος Λούκουλλος κατέλαβε την πόλη και μετέφερε το άγαλμα στη Ρώμη ως λάφυρο. Στους επόμενους αιώνες χάθηκε και κανείς δεν γνωρίζει τι απέγινε.
Σωζόπολις, η «πόλη της σωτηρίας»
Υπό τη ρωμαϊκή και κατόπιν τη βυζαντινή κυριαρχία το ειδωλολατρικό όνομα έδωσε τη θέση του σε ένα χριστιανικό: Σωζόπολις. Στον Μεσαίωνα η πόλη πέρασε επανειλημμένα από το Βυζάντιο στο βουλγαρικό κράτος και αντίστροφα. Στα νησιά και στα ακρωτήρια γύρω από τον κόλπο υπήρχαν μοναστήρια. Το γνωστότερο, αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, βρισκόταν στο νησί του Αγίου Ιωάννη. Χτίστηκε τον 5ο–6ο αιώνα στη θέση παλαιότερου ιερού και ανοικοδομήθηκε μεταξύ 1262 και 1310.
Η πόλη έπεσε στους Οθωμανούς το 1453, την ίδια χρονιά με την Κωνσταντινούπολη. Το 1629 το μοναστήρι του νησιού κατεδαφίστηκε, ώστε να μη βρίσκουν εκεί καταφύγιο πειρατές. Η Σωζόπολη συρρικνώθηκε σε μια πόλη ψαράδων και αμπελουργών, ακόμη κατά κύριο λόγο ελληνόφωνη.
Τα ξύλινα σπίτια
Όσα φωτογραφίζουν σήμερα οι επισκέπτες προέρχονται κυρίως από εκείνη την πιο ήσυχη περίοδο. Τα σπίτια της Παλιάς Πόλης χρονολογούνται στον 18ο και τον 19ο αιώνα. Το σχήμα επαναλαμβάνεται από δρόμο σε δρόμο: πέτρινο ισόγειο για δίχτυα, βαρέλια και παστό ψάρι και, από πάνω, όροφος κατοικίας ντυμένος με ξύλο που έχει σκουρύνει από τον καιρό και προεξέχει πάνω από το σοκάκι. Οι δρόμοι είναι στενοί επειδή η χερσόνησος είναι μικρή. Τίποτα εδώ δεν σχεδιάστηκε για αυτοκίνητα.
Το 1974 η Παλιά Πόλη κηρύχθηκε αρχιτεκτονικό και αρχαιολογικό προστατευόμενο σύνολο. Σε αντίθεση με το Νεσέμπαρ, βορειότερα, η Σωζόπολη δεν είναι στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, όμως η προστασία κράτησε χαμηλό το περίγραμμα της χερσονήσου και ακέραια τα σπίτια της.
Ο 20ός αιώνας και ένα εύρημα του 2010
Η Σωζόπολη εντάχθηκε στο σύγχρονο βουλγαρικό κράτος στα τέλη του 19ου αιώνα. Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους οι περισσότεροι Έλληνες κάτοικοί της έφυγαν για την Ελλάδα και στη θέση τους εγκαταστάθηκαν Βούλγαροι πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη. Από το 1984 η πόλη φιλοξενεί το φεστιβάλ τεχνών «Απολλωνία», κάθε χρόνο στα τέλη Αυγούστου με αρχές Σεπτεμβρίου.
Ύστερα ήρθε το καλοκαίρι του 2010. Αρχαιολόγοι που ανέσκαπταν τον ναό του μοναστηριού στο νησί του Αγίου Ιωάννη βρήκαν κάτω από την Αγία Τράπεζα μια μικρή μαρμάρινη λειψανοθήκη με λίγα θραύσματα οστών. Η ραδιοχρονολόγηση που ακολούθησε τοποθέτησε τα οστά στον 1ο αιώνα μ.Χ. και έδειξε άνδρα από τη Μέση Ανατολή. Αν ανήκουν στον Ιωάννη τον Βαπτιστή δεν μπορεί να αποδειχθεί· η χρονολογία, πάντως, δεν αντιφάσκει με την παράδοση. Το εύρημα έφερε τη Σωζόπολη στις εφημερίδες όλου του κόσμου.
Το ίδιο το νησί έχει έκταση 0,66 τετραγωνικά χιλιόμετρα και είναι το μεγαλύτερο βουλγαρικό νησί της Μαύρης Θάλασσας. Ο φάρος του χτίστηκε το 1884 και από το 1993 το νησί είναι φυσικό καταφύγιο.
Τι να δείτε στην Παλιά Πόλη
- Το Αρχαιολογικό Μουσείο. Ελληνική κεραμική, άγκυρες και ευρήματα από τη νεκρόπολη της Απολλωνίας. Μικρό, αξίζει μία ώρα.
- Το Νότιο Τείχος και ο Πύργος. Μουσειακό συγκρότημα στη θαλάσσια άκρη της χερσονήσου, με τμήματα των μεσαιωνικών οχυρώσεων δίπλα στα οποία μπορείτε να περπατήσετε.
- Το Εθνογραφικό Μουσείο. Σε ένα από τα παλιά σπίτια· δείχνει πώς ζούσε και πώς ντυνόταν η πόλη.
- Οι εκκλησίες. Η Παναγία, ο Άγιος Γεώργιος, οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος και το μικρό παρεκκλήσι του Αγίου Ζωσίμου.
- Το λιμάνι. Μπροστά ψαρόβαρκες, πίσω τα νησιά του Αγίου Κηρύκου και του Αγίου Ιωάννη. Πάνω κάτω αυτή τη θέα είχαν και οι Έλληνες ναυτικοί.
Οι ώρες λειτουργίας αλλάζουν ανάλογα με την εποχή· ελέγξτε τες πριν πάτε, ιδίως εκτός Ιουλίου και Αυγούστου.
Διαμονή κοντά
Τα διαμερίσματά μας στη Σωζόπολη βρίσκονται στο παραθεριστικό χωριό Santa Marina, περίπου 2 χλμ. από την Παλιά Πόλη: αρκετά κοντά για μια πρωινή βόλτα και επιστροφή για πρωινό στο μπαλκόνι. Αν σκοπεύετε να φωτογραφίσετε την πόλη, ετοιμάσαμε έναν οδηγό για τα καλύτερα σημεία και τις ώρες που τους ταιριάζουν. Για ημερομηνίες και τιμές δείτε τη σελίδα διαθεσιμότητας ή γράψτε μας.