Sozopol genellikle "güzel bir eski mahallesi olan plaj kasabası" diye anlatılır. Bu tarif ona haksızlık. Bu küçük kayalık yarımadada binlerce yıldır insan yaşıyor; kasaba adını, dilini ve yöneticilerini birden fazla kez değiştirdi. Hikâyenin birazını bilmek, eski şehirde yapılan yürüyüşü bambaşka bir şeye çevirir.
Yunanlardan önce
En eski izler suyun altında. Limanda yapılan araştırmalarda Tunç Çağı'na ait konut kalıntıları, çanak çömlek, taş ve kemikten aletler bulundu. Koydan çıkarılan taş çapalar, buranın Yunanca bir adı olmadan çok önce de gemilerin uğrak yeri olduğunu gösteriyor.
Apollonia, Apollon'un şehri
MÖ 7. yüzyılda (geleneksel tarih MÖ 610 dolayı) Anadolu'daki Miletos'tan gelen koloniciler yarımadada bir şehir kurdu. İlk adı Antheia'ydı; kısa süre sonra koruyucu tanrısının adıyla Apollonia oldu. Sonraki yazarlar, Yunan dünyasındaki öteki Apollonia'lardan ayırmak için "Karadeniz'deki" anlamında "Pontica"yı eklediler. Şehir, Trakya'nın iç kesimleri ile Ege arasındaki ticaretle zenginleşti. Simgesi çapaydı; MÖ 6. yüzyıldan itibaren Apollonia sikkelerinde görülür.
En ünlü hazinesi, heykeltıraş Kalamis'in MÖ 5. yüzyılda yaptığı yaklaşık 13 metre yüksekliğindeki tunç Apollon heykeliydi. MÖ 72'de Romalı komutan Marcus Lucullus şehri aldı ve heykeli ganimet olarak Roma'ya götürdü. Heykel sonraki yüzyıllarda kayboldu; akıbetini bilen yok.
Sozopolis, "kurtuluş şehri"
Roma ve ardından Bizans yönetiminde pagan ad yerini Hristiyan bir ada bıraktı: Sozopolis. Orta Çağ boyunca kasaba Bizans ile Bulgar devleti arasında defalarca el değiştirdi. Koyun çevresindeki adalarda ve burunlarda manastırlar vardı. En bilineni, Vaftizci Yahya'ya adanmış olan, Sveti İvan Adası'ndaydı. 5.–6. yüzyılda daha eski bir kutsal alanın üzerine kuruldu, 1262–1310 arasında yeniden inşa edildi.
Kasaba, İstanbul'la aynı yıl, 1453'te Osmanlıların eline geçti. 1629'da adadaki manastır, korsanlar sığınak olarak kullanamasın diye yıkıldı. Sozopol, çoğunlukla Rumca konuşulan bir balıkçı ve bağcı kasabasına dönüştü.
Ahşap evler
Bugün ziyaretçilerin fotoğrafını çektiği şeylerin çoğu o sakin dönemden kalma. Eski şehrin evleri 18. ve 19. yüzyıllara ait. Düzen sokaktan sokağa tekrar eder: ağların, fıçıların ve tuzlu balığın saklandığı taş bir zemin kat, üstünde de sokağa doğru çıkma yapan, zamanla kararmış ahşapla kaplı yaşam katı. Sokaklar dar, çünkü yarımada küçük. Burada hiçbir şey trafik düşünülerek planlanmadı.
Eski şehir 1974'te mimari ve arkeolojik koruma alanı ilan edildi. Kıyının kuzeyindeki Nessebar'ın aksine Sozopol, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde değil; ama bu koruma sayesinde yarımadanın silueti alçak, evleri de sağlam kaldı.
20. yüzyıl ve 2010'daki buluntu
Sozopol 19. yüzyılın sonlarında modern Bulgar devletinin parçası oldu. Balkan Savaşları'nın ardından Rum sakinlerinin çoğu Yunanistan'a göç etti, yerlerine Doğu Trakya'dan gelen Bulgar göçmenler yerleşti. Kasaba 1984'ten beri her yıl ağustos sonu–eylül başında Apollonia sanat festivaline ev sahipliği yapıyor.
Sonra 2010 yazı geldi. Sveti İvan Adası'ndaki manastır kilisesini kazan arkeologlar, sunağın altında içinde birkaç kemik parçası bulunan küçük bir mermer rölik kutusu buldu. Sonradan yapılan radyokarbon tarihlemesi kemiklerin MS 1. yüzyıla ait olduğunu ve Orta Doğulu bir erkeğe işaret ettiğini gösterdi. Bunların Vaftizci Yahya'ya ait olup olmadığı kanıtlanamaz; ancak tarih en azından gelenekle çelişmiyor. Buluntu Sozopol'ü dünya basınına taşıdı.
Adanın kendisi 0,66 kilometrekare; bu da onu Bulgaristan'ın Karadeniz'deki en büyük adası yapıyor. Feneri 1884'te inşa edildi, ada 1993'ten beri doğa koruma alanı.
Eski şehirde görülecekler
- Arkeoloji Müzesi. Yunan seramikleri, çapalar ve Apollonia nekropolünden buluntular. Küçük ama bir saatinizi hak ediyor.
- Güney Sur Duvarı ve Kulesi. Yarımadanın denize bakan kıyısında bir müze kompleksi; Orta Çağ surlarının yanından yürüyebildiğiniz bölümleriyle.
- Etnografya Müzesi. Eski evlerden birinde; kasabanın nasıl yaşadığını ve giyindiğini anlatıyor.
- Kiliseler. Meryem Ana Kilisesi, Aziz Georgi, Aziz Kiril ve Metodiy kiliseleri ile küçük Aziz Zosim Şapeli.
- Liman. Önde balıkçı tekneleri, arkada Sveti Kirik ve Sveti İvan adaları. Yunan denizcilerin gördüğü manzara aşağı yukarı buydu.
Ziyaret saatleri mevsime göre değişir; özellikle temmuz–ağustos dışında gitmeden önce kontrol edin.
Yakında konaklama
Sozopol'deki dairelerimiz, eski şehre yaklaşık 2 km uzaklıktaki Santa Marina tatil köyünde: sabah erkenden yürüyüşe çıkıp balkondaki kahvaltıya yetişecek kadar yakın. Kasabayı fotoğraflamayı düşünüyorsanız en iyi çekim noktaları ve uygun saatler için bir rehber hazırladık. Tarih ve fiyatlar için müsaitlik sayfasına bakabilir ya da bize yazabilirsiniz.